Aile Hekimliği Uygulamasına geçeli  3 yıl  oldu.
Sağlıkta dönüşüm yaşıyoruz.Hizmet alan, hizmet veren, Sağlık yöneticileri,hastane ve üniversite yöneticileri,diğer kamu yöneticileri , tüm sağlık personeli dönüşmeli, bununla birlikte  sağlık anlayışı değişmeli, örgütlenmeleri değişmeli..
Aile hekimliğini genel olarak değerlendirdiğimizde şu tespitleri yapabiliriz:Aile Hekimleri artık bütüncül yaklaşmanın ne demek olduğunu öğrendi. Hastamıza çoğumuz bütüncül yaklaşıyoruz. İşin biyopsikososyal yönü daha çok sorgulanmaya başladı. Artık isimlerle hitaplar başladı. Bu mesleki tatmini daha da artırdı, güven duygusunu geliştirdi.

AH lerinin nüfusları 2000 civarına indirilmeden ideal anlamda AH liği uygulaması beklenmemeli ve sevk zinciri uygulamasına kesinlikle geçilmemelidir, Şu anki pilot iller dışında AH liği uygulamasına geçiliyorken bir kez daha düşünülmeli, uygulamaya geçmiş olan illere öncelikli olarak doktor ve hemşire ataması yapılmalı ve açık giderilmelidir. A.Hekimi kesinlikle bölge dışı hasta bakmaya zorlanmamalıdır. Sözleşmesinde ve bordrosundaki kadar nüfustan sorumlu olmalıdır.

Mali anlamda özlük haklarımız iyileştirildi. Bu verimliliğimizi artırdı.  Ama emekliliğe yansıması aynı kaldı.

Cari ödenek ile hizmet kalitemizi artırıcı yatırım yapma fırsatı doğdu. Denetleme eksik kaldı. Denetleme çok iyi yapılmalı.Cari parayı yerinde harcayan hekim ile harcamayan arasındaki fark ortaya konulmalıdır.Harcamayana cari ödemede kesinti yapılmalıdır. Yoksa cari harcamayı yerinde yapan hekimlere haksızlık yapılır ve zamanla cari ödenek yaygın olarak amacının dışında harcanır. AH nin aldığı cari ödenek kesilmemeli gerekirse yeni yatırımlar için artırılmalı ayrıca düzenli objektif tarafsız denetleme mekanizması ile bu paranın maaş gibi görülmemesi sağlanmalıdır.

Performans uygulaması yerine oturdu.(gebe ve bebek aşı ve takibi)..Performans daha gerçekçi kriterlerde yenilenmeli.Bu yenilenme Aile Hekimliği uygulamasına ek bir mali külfet getirmeden yapılmalıdır.Kendi içinde katsayı uygulaması kullanılarak çözüm sağlanabilir.(yaş grubu vs. ) 

Okul aşısı kavramı hala devam ediyor. TSM ler yapıyor. Ama bu aşıları birey aşıları altında AH leri yapmalıdır.Okul aşısı deyimi tedavülden kalkmalı bunların hepsi birey aşısı olarak bir takvim ve randevu içerisinde yapılmalıdır.Bağışıklamanın adresi artık ASM ler olmalıdır.Özel kurumlarda yapılan aşılar tarih olmalıdır.Böylece soğuk zincir daha başarılı uygulanır ve etkin aşılama sağlanmış olur. 

Portör ve halk sağlığını ilgilendiren toplum taramaları, aile hekimi hastasını bilse bile TSM ler tarafından yapılmalıdır..Silah ruhsatı alınması zorlaştırılmalıdır. Silah ruhsatı her ne tür olursa olsun psikiyatri uzmanı ve psikolog imzası ve ayrıntılı muayenesi ile verilmelidir.. Ağır işçi raporunun, İLO sözleşmesine göre İşyeri Hekimliği Sertifikası olan hekim tarafından verilmesi gerekir.Sertifikası olmayan aile hekimlerinin bu raporu vermesi yasal açıdan sıkıntı çıkarabilir. Tüberküloz (TB) tedavisinin olmazsa olmazı DGT=DOT=direk gözlem altında tedavi AH lerinin olmalı. TB akış şeması oluşturulmalı. ‘TB il koordinatörlüğü’  kuvvetlendirilip VSD ler kapatılmalıdır.(Bunun nasıl olacağı hakkındaki şema VSD sorumlu hekimliği yapmış olan bir aile hekimi tarafından yapılmıştır ve sunulacaktır.

Eczanelerde hekim onayı olmadan reçetesiz ilaç satışı yasaklanmalı cezai yaptırım uygulanmalıdır. Raporlu ilaçların eczaneden direk alınması sağlanmalıdır. Hem zaman ve hem de mesai israfı önlenir.AH diğer yapması gereken konulara yoğunlaşır.Hasta yine kontrollerine daha sonraları gelebilir.. TSM ler bünyesinde kurulan üreme sağlığı merkezi birimleri kurulmamalı ve kurulanlar varsa zamanla kapatılmalıdır.. Aile planlaması görevi ASM lerinde olmalı, vazifede bir bütünlük sağlanmalıdır.

TSM görev tanımı net yapılmalı yoruma açık olmamalıdır.TSM yönetiminde halk sağlığı uzmanları da  olmalı ve halk sağlıkçılar yeni uygulanan sistemle barıştırılmalıdır. TSM kadroları net olarak açıklanıp muhakkak yazan kadro fiilen de orada bulunmalı ve görev tanımı yapılmalıdır.TSM ile ASM arasında kuvvetler ayrılığı ilkesi olmalıdır.SGB  (sağlık grup başkanlıkları) ise bunların üzerinde yer alabilir.Sağlık Grup Başkanlıkları idari planlama görevini üstlenir.Sağlık müdürlüklerinin bir kısım görevini üstlenir.Bunun için Sağlık müdürlüğünden  hem personel hem de başka tasarruflar yapılır.
Pilot illerde Sağlık Müdürü yetkisi geçiş döneminde artırılıp.2. ve 3. basamaktaki pratisyen hekimlerin ve hemşirelerin bir şekilde 1. basamağa geçişi sağlanmalı özellikle AH-ASE olmaları yada TSM de çalışmaları sağlanmalıdır..Sağlık müdürlükleri yeniden yapılanmalı ve sağlıkta dönüşüm önce burada oturtulmalıdır. Sağlık müdürlüğü yönetiminde müdür yardımcısı olarak eczacı,doktor,yüksek hemşire,avukat,kamu yönetim uzmanı yer almalıdır.
        Koruyucu sağlık hizmeti ürünleri SGB ları tarafından ASM lere yerinde teslim edilmeli ve sağlıklı bir soğuk zincir oluşturulmalıdır. ASM lerden aşı vs gibi malzemeleri almak için hemşire ya da doktor ASM den ayrılmamalı görev başında olmalıdır. Lojistik destek organizasyonu ve teslimi müdürlükler sorumluluğunda olmalıdır..Böylece AH leri bu tür idari konularla çok meşgul edilmemiş ve görevine angajmanı sağlanmış olur.Bu uygulama da 1. basamağın asli görevlerini daha iyi yapmasına olanak sağlar.
Her aile hekiminin 2. ve 3. basamaktaki uzmanlık branşlarında danışma hekiminin olması sağlanmalıdır. Hasta konsültasyonu, sevk,danışma ve ilaç raporu bu yolla çözülmelidir.Bu uygulama; 1. ve 2.-3. basamağın kaynaşmasını, iletişiminin artmasını, yapılan tıbbi hataların azalmasını,keyfi ve mükerrer uygulamaların minimuma inmesini sağlar.Böylece 2. basamakta AH liği zihniyetinin oturmasına da yardımcı olmuş, geçişi hızlandırmış oluruz. 

Hastane acil yönetmeliği değişmeli acil servis hizmeti ya ilgili branş uzmanı ya da ana dal uzmanlıkları ya da diğer uzmanlar tarafından yürütülmeli bizzat nöbet tutması sağlanmalıdır. Uzmanların özlük hakları iyileştirmeli ve tam gün uygulaması oturtulmalıdır..Özellikle dal hastanelerinde hiçbir pratisyen hekim olmamalıdır.(ne yönetim, ne acil, nede klinik) Buradaki pratisyen hekimler 1.basamağa kaydırılmalı AH sayısı desteklenmelidir. Sevk zinciri adı verilen yöntem için olmazsa olmaz olan , 2.-3. basamak performans sistemi acilen değişmelidir.Yeni sistem AH liğinin oturmasına yardımcı olacak şekilde kurulmalıdır. Sağlık hizmeti alan bireyin hastane hastane,doktor doktor gezerek basit bir hastalıktan ötürü defalarca muayene olup defalarca reçete düzenlenmesi  son bulmalıdır.Nüfus artışının çok çok üstünde poliklinik artışı gerçekçi olmamaktadır. Ülkemizde yapılan ameliyatların ve hizmetlerin artışı bu performans sisteminde, sağlıkçı ahlakımızı yeniden sorgulamamızı gerektirmektedir. 
 AH liği uygulaması topluma tam anlatılmalı sağlık hizmeti almak için ASM ler özendirilmeli ve ASM ler sağlıkta cazibe merkezi olmalıdır.Bunun için gerekirse reklam ajansları kullanılmalı, vatandaşın ASM-TSM lere güveni arttırılmalıdır. Hasta aile hekimine başvurmayı kendisi istemelidir.Güven ortamı hastanın başka arayışlara girmesini engelleyecektir.
                Hekim ve sağlık hizmeti veren kişinin sağlık hizmetinde %100 sorumluluğu yerine,sorumluluğun önemli bir kısmı da sağlıkta hizmeti alan kişide  olmalıdır. Hizmeti alan birey hizmeti almada ya da sağlığını korumada sorumsuz davranırsa bir şekilde uygun yöntemle sağlıkta katkı payı ödemesi artırılmalıdır ve bu oran caydırıcı olmalıdırAyrıca sağlık hizmetlerinde her basamakta katkı payı muhakkak alınmalıdır.Bu katkı payı gereksiz başvuruları engelleyecek düzeyde olmalıdır. 


                            Toplum tarafına gelince; vatandaşın sağlık mensupları hakkındaki şikayetlerinin asılsız olduğu ve yürütmeyi gereksiz meşgul ettiği tespit edilirse, bu şikayetlerin sorumluluğu  iki tarafı ilgilendirmeli,hatalı şikayet durumunda şikayet eden de yargılanmalı veya ceza almalıdır. Kişi şikayet etmeden önce düşünmeli ya da hukukçuya danışmalıdır. Sağlıkta dönüşüm tek taraflı olmamalı toplum da dönüşmelidir. 

                            AH’ ne, ne kadar görev verirsek o kadar karlı çıkarız, verimli oluruz mantığı çağ dışı komik bir mantıktır. AH ve ASE net açık yalın ve gerçekçi hedefi olan görevlerden sorumlu olmalı sadece mesleki işlerini yapmalıdır. Önemli olan verilen görevin kaliteli olarak yerine getirilmesidir,İş yapılsın da nasıl olursa olsun mantığı bir an önce terk edilmelidir .
Biz AH lerinin kullandığı bilgisayar programına standart gelmeli ayrıca laboratuar modülü (web tabanlı vs. ), başka modüller yaratılmamalı sistem kargaşaya sürüklenmemelidir.Program ergonomik olmalı, her işi birkaç klavye tıklaması ile halledebilmeli, hasta ile ilgili bilgilere anında net olarak ulaşabilmeli, bakanlık ve hastaneler ile entegre tek dil konuşmalı ve AH hastaneden randevu alabilmeli ve hastasını takip edebilmelidir.
AH yanında yardımcı eleman çalıştırıp ücretini ödeyebilmelidir. 2. bir sağlık çalışanına da kesinlikle ihtiyaç vardır. (Bu çok önemlidir) 2. ASE sağlık bakanlığı tarafından sözleşmeli olarak görevlendirilmelidir. 3 ya da daha çok AH nin bulunduğu ASM lerine tıbbi sekreter ataması yapılmalı grup çalışması özendirilmelidir. Ücra ve uzak yerlere tek kişilik ASM açılmamalıdır. Açılanlar ise bir an evvel belde merkezleri ya da büyük köylerde birleştirilmelidir.AH ni tecrit edilmiş psikolojisinden uzaklaştırmalıdır. 
                    AH leri örgütlenmeli, buna önem vermeli, daha aktif olmalı ve çaba sarfetmelidir.
                     AH dernekleri ve federasyon, AH ile ilgili alınan tüm resmi, bilimsel, sosyal ve mali kurullarda temsil edilmelidir. Ve söz-oy hakkı olmalıdır. Bu olmazsa olmazdır.AH derneklerinin ve federasyonun AH üzerinde yaptırımı olmalıdır. Tıbbi, mesleki ve etik konularda federasyon aktif görev almalıdır.
AH uzmanlık derneği ile AH derneklerinin uyum içinde sinerji yaratması için ortam sağlanmalı, bakanlığın derneklere yaklaşımı eşit uzaklıkta  olmalıdır.
Eğitim konusu hekimlik mesleğinin olmazsa olmazlarındandır.Şu  anda internet yoluyla alınan eğitim ve sınav sistemi amacına ulaşamayıp hekimi tıbbi açıdan geliştirmeden ziyade, cümle kalıplarını ezberletmeye,hekimi meşkul etmeye ve bizleri sınavlarda  psikoloik açıdan yıpratmaya yönelik olmuştur.Bu nedenle AH derneklerinin yaptığı standardize edilmiş kurslar kredi puanına tabi olmalı, bunu bakanlık, federasyon (AHEF) ve üniversite değerlendirmeli ve ileride yapılması zorunlu olan ihtisasta süreyi etkileyecek unsur olarak karşımıza çıkmalıdır. Kurslara katılan AH lerinin ayrıcalıkları ve avantajları olmalıdır. Kurslar ayrıntılı olarak belgelenmelidir.
                  Netice olarak  sağlıkta dönüşümde daha alınacak çok yolumuz vardır.. Fakat bizler Türk Hekimleri olarak bunu da başarabiliriz.(Türk vatandaşının sağlığı ve sağlamlığı her zaman üstünde dikkatle durulacak milli  meselemizdir.        

                                                                                                Mustafa Kemal ATATÜRK)